Бұхара еврейлері және бухори тілі

Бухори, немесе еврей-тәжік тілі, парсы тілдері тобына жатады. XVIII–XX ғасырларда Орталық Азиядағы Бұхара еврейлері, соның ішінде Бұхара, Самарқанд, Ташкент және Душанбеде тұратындар осы тілде сөйлеп, жазған. Jewish Language Project оның таралған аумағын қазіргі Тәжікстан мен Өзбекстанға жатқызады. 1

Отбасы, қауым және кітаптар

XVIII ғасырдың екінші жартысы мен XIX ғасырдың басында еврей-парсы дәстүрі біртіндеп еврей-тәжік дәстүріне ауысты. Бастапқыда бухори негізінен отбасы мен қауымның тілі болды. XIX ғасырдың соңында раввин Шимон Хахам (1843–1910) Иерусалимде әдеби мектеп құрды. Оның мүшелері Библияны және басқа діни әрі зайырлы мәтіндерді бухориге аударды. XX ғасырдың басында мектеп Иерусалимде кітаптар мен сөздіктер шығарып, оларды Орталық Азияға жіберіп отырды. 1

Мектептер мен баспасөз

Кеңес кезеңінде Орталық Азиядағы еврей мектептері үшін еврей-тәжік тілінде жүздеген оқулық басылды. 1920–1930 жылдары өлеңдер, прозалық шығармалар мен газеттер жарық көрді. 1940 жылы осы тілде басылым шығаруға тыйым салынып, еврей мектептері тәжік, өзбек және орыс тілдеріне көшті. Кейінгі елу жыл бойы бухори отбасы мен қауымның тілі болып қалды. 1

1928 жылға дейін басылымдарда еврей жазуы қолданылды; қауымның бір бөлігі араб жазуын да пайдаланды. Кейін қысқа уақытқа латын жазуы енгізілді, ал 1938 жылы Орталық Азия республикаларында кириллицаға көшу басталды. Еврей-тәжік тілінде дін мен күнделікті өмірге қатысты еврей және арамей тілдерінен енген сөздер сақталды. 1

Бүгінгі бухори

Jewish Language Project бухориді жойылып бара жатқан тілдер қатарына жатқызады. Жоба Орталық Азияда, Израильде және АҚШ-та осы тілде сөйлейтін шағын қауымдар бар екенін хабарлайды. 1