Апалы-сіңлілі Тевелёвалардың Велижден Қазақстандағы Меркеге дейінгі жолы

1941 жылы Тамара Тевелёва тоғызда, ал сіңлісі Рая алтыда еді. Олар Смоленск облысының Велиж қаласында тұрған. Неміс әскерлері келгеннен кейін қыздар әжесімен және басқа туыстарымен бірге геттоға түсті. Кейін Тамара оларға әкесінің екінші әйелі Полина тамақ әкеліп тұрғанын айтқан. Полина апалы-сіңлілерге геттодан шығуға көмектесіп, оларды жасырған. 1 3

Шығысқа жол

Велиж бірнеше рет қолдан қолға өтті. Қаладан тағы бір қашу кезінде отбасы оқ астында Батыс Двина өзенін мұз үстімен кесіп өтті. Одан кейін Тамара, Рая және анасы Торопецке жетіп, шығысқа бет алған пойызға отырды. Аялдамалардың бірінде анасы пойыздан қалып қойды. Апалы-сіңлілерді пойыздан түсіріп, Свердловск облысының Тавда қаласындағы балалар үйіне жіберді. Тамара бұл оқиғаларды ондаған жыл өткен соң Қазақстанның «Время» газетіне айтып берген. 2

Анасы қыздарын 1946 жылы тапты. Қайта қауышқаннан кейін олар Жамбыл облысының Мерке ауылына көшті; кейін апалы-сіңлілер Алматыға қоныс аударды. Осылайша Қазақстан геттодан, ажыраудан және эвакуациядан өткен отбасы тарихының бір бөлігіне айналды. 2

Отбасы тарихына қайтарылған есімдер

Тарихшы Юлия Серовайская апалы-сіңлілердің естеліктерімен және қаза болған туыстары туралы құжаттармен жұмыс істеді. Оның зерттеуі 2016 жылы Алматыдағы тарихи конференцияда ұсынылды; онда Тамараның өзі сөз сөйледі. Кейін архивші Евгения Чиликова Велиж геттосы жойылған кезде қаза болған әке жағынан төрт туыстың есімін атап, естелік жазбалары Қазақстанның Орталық мемлекеттік архивіне сақтауға берілгенін хабарлады. 2018 жылғы сұхбатында Тамара өмірі туралы кейінгі Малых тегімен әңгімелеген. 1 3 2