Өскеменнің еврей тарихы

Революцияға дейінгі қаладағы шағын қауым

Шығыс Қазақстан музей-қорығы жариялаған Нина Крутованың зерттеуінде 1897 жылғы санақ деректері келтірілген. Өскеменде иудей дінін ұстанатын 48 адам есепке алынған. Бұл – санақтың діни санаты, этникалық халық санының қазіргі бағасы емес. 1902 жылғы жергілікті баспасөзде «еврей қоғамы» аталады. 1906 жылғы қала жоспарында бөлек еврей зираты белгіленген. 1-дереккөз

Құжаттар 1906 жылға қарай қалада еврейлер мен бөлек зират болғанын тіркейді; жарияланған материалдарда революцияға дейінгі синагоганың болғаны расталмаған.

Ескі зират пен Ушанов зиратындағы мацевалар – екі бөлек нысан

Крутова 1906 жылғы жоспардағы зират пен жалпы қалалық Ушанов зиратындағы еврей құлпытастарын екі бөлек нысан ретінде сипаттайды. Соңғылары музейдің 2004 және 2005 жылдардағы сапарларында зерттелген. Олардың арасында автор 1879 жылмен даталанған Авраам Добровольскийдің құлпытасын сипаттаған. 1-дереккөз

1879 жылғы құлпытас Ушанов зиратының ашылған күнін анықтамайды. Қолжетімді мәліметтер 1906 жылғы жоспардағы учаске мен сақталған құлпытастардың бір үздіксіз өмір сүрген қорымға жататынын да растамайды.

Жерлеу орындарының жағдайы туралы музей мәліметтері 2004 және 2005 жылдардағы экспедицияларға қатысты.

Бір жазудағы сәйкессіздік

Рейзаның құлпытасын сипаттауда зерттеу 5666 жылғы 17 иярды 1895 жылмен байланыстырады. Бұл даталар бір-біріне сәйкес келмейді. Күнтізбелік қайта есептеу 1906 жылғы 12 мамырды береді. 1-дереккөз, 2-дереккөз

Айырмашылық жазбаны тіркеумен немесе оқумен байланысты болуы мүмкін. Фотосуретсіз немесе қайта қараусыз дұрыс жылды анықтау мүмкін емес.

Өскеменнің еврей отбасылары 1990-жылдары жинала бастады

Татьяна Свахинаның музейлік тарихы бойынша, 1993 жылға қарай қауым кездесулеріне шамамен сексен адам келген. Автор «Сион» мәдени орталығының құрылуын 1995 жылға жатқызып, оны Владлен Шустер мен Див Варшавскийдің бастамасымен байланыстырады. Бұл – өзін-өзі ұйымдастыру тарихы, қазіргі заңды тұлғаның тіркелген күні емес. 3-дереккөз

«Рудный Алтай» жергілікті газеті 2015 жылғы мамырда орталықтың 21 жылдығын атап өткен, бұл 1994 жылды білдіреді. Музейдің 1995 жылға жатқызуымен бірге бұл «Сионның» 1990-жылдардың ортасында қалыптасқанын көрсетеді; нақты жыл жөнінде деректер алшақтайды. 4-дереккөз

Владлен Шустер және жексенбілік мектеп

«Рудный Алтайға» берген сұхбатында Владимир Лебедев алғашқы сабақтар үшін қала мектептерінің бірінен демалыс күндеріне бөлме сұрап, келісуге тура келгенін еске алған. Наталья Лебедева ивриттен сабақ берген, Владлен Шустер тарих пен дәстүрлер туралы айтқан. Сол материалға сәйкес, жексенбілік мектеп 2000 жылдан бері Шустердің атымен аталған. 4-дереккөз

Өскемен қауым орталығындағы музыка, кітаптар және отбасылық кездесулер

«Мицваның» архивтік беті Еврей қауым орталығының жұмыс бастаған уақытын 2000 жылдың жазына жатқызады. Онда «Джойнттың» қолдауы аталып, әдеби-музыкалық кездесулер, отбасылық және әйелдер клубтары, балалар мен жастар сабақтары, «Лехаим иделех», «Зоар» және «Фейгалэ» ұжымдары сипатталған. 5-дереккөз

Қазіргі ұйымдар арасындағы «Сион»

Облыстық Достық үйінің сайтында «Сион» Шығыс Қазақстан еврей мәдени орталығы қоғамдық бірлестігінің бөлек карточкасы сақталған. Онда төрағасы Владимир Лебедев, тіркелген күні 2007 жылғы 18 мамыр, аккредиттелген күні 2019 жылғы 28 маусым деп көрсетілген. 6-дереккөз

Достық үйінің карточкасында заңды тұлғаның тіркелуі 2007 жылғы 18 мамырмен даталанған; мемлекеттік мәліметтер агрегаторы сол жылғы 24 мамырды көрсетеді. 7-дереккөз Бұл даталар мәдени орталықтың 1990-жылдары жұмыс бастағанына емес, тіркелуіне қатысты.

«Хэсэд Фаина» мәдени бағдарламалармен қатар әлеуметтік көмекті дамытты

Свахина жергілікті еврей ұйымдарының JDC-мен ынтымақтастық бастағанын 1999 жылға, ал «Хэсэд Фаинаның» дербес жұмысын 2000 жылға жатқызады. Орталықты Владимир Лебедев басқарған; оның атауы Лебедевтің анасы Фаина Фёдоровнаны еске алумен байланыстырылады. 3-дереккөз

Тізілім деректерінде «Хэсэд Полина» атауы кездеседі

Мемлекеттік мәліметтердің екі агрегаторында Республикалық еврей қайырымдылық қоғамдық бірлестігінің Өскемен филиалы көрсетілген. Оның атауында «Қамқорлық орталығы» және «Хэсэд Полина» сөздері біріктірілген. Филиалдың БСН-і 020741006657. Екі дереккөз де оны Владимир Лебедевпен және 2002 жылғы тіркеумен байланыстырады. Statsnet филиалды жұмыс істеп тұрған деп атайды; «Параграф» 2026 жылғы қыркүйекте жекелеген өрістерді eGov деректерімен салыстырғанын көрсетеді. 8-дереккөз, 9-дереккөз

Архивтік тарихта «Хэсэд Фаина» атауы қолданылады, ал тізілім карточкалары «Хэсэд Полина» филиалын атайды. Қолжетімді мәліметтер олардың құқықтық байланысын анықтамайды. Агрегаторлар филиалдың әртүрлі тіркелген күндерін көрсетеді: бір дереккөзде 2002 жылғы 17 шілде, екіншісінде сол жылғы 19 тамыз жазылған.

Өскемен синагогасы 2009 жылғы 30 маусымда ашылды

«Мицва» жариялаған Өскемен қауым орталығының хабары синагоганың 2009 жылғы 30 маусымда ашылғанын тіркейді. Онда кешен Ohel Elizer, Chabad-Lubavitch орталығы деп аталған, құрылысы қайырымдылық жасаушы Сильван Геллермен және оның әкесін еске алумен байланыстырылған. Дереккөз дұға залы, мерекелерге арналған бөлмелер, кітапхана, оқу сыныптары және асхана туралы хабарлайды. 10-дереккөз

Ашылғаннан кейінгі діни өмір

Қазақ тіліндегі ресми хабар 2022 жылғы 6 сәуірде ашық есік күні өткенін тіркейді. Қонақтарға қауым өмірі туралы раввин Асаф Файнштейн айтқан. Хабар ғимараттың ашылғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң да пайдаланылғанын растайды. 11-дереккөз

Chabad Kazakhstan сайты Өскемен орталығын Ohal Eliezer атауымен таныстырып, синагога, миква, іс-шаралар залы және кітапхананы атайды. Жарияланым авторы келуді алдын ала келісуді сұрайды. 12-дереккөз

Chabad Kazakhstan раввин ретінде Асаф Файнштейнді көрсетеді. Тізілім агрегаторы БСН-і 131040006324 болатын «Шығыс Қазақстан облысының еврей қауымы» жергілікті діни бірлестігінің басшысы ретінде Эльханан Когенді атайды және тіркелген күнін 2013 жылғы 7 қазан деп көрсетеді. 12-дереккөз, 13-дереккөз

Діни бірлестіктің 2013 жылы тіркелуі мен синагоганың 2009 жылы ашылуы – екі бөлек оқиға.

Қалалық және қауым дереккөздері әртүрлі мекенжайларды көрсетеді; қолжетімді мәліметтер қайсысы ғибадат немесе келушілерді қабылдау үшін қолданылатынын анықтамайды.

Өскеменнің мәдени және діни өмірі

Дереккөздер «Сион» мәдени орталығын, «Хэсэд Фаинаның» әлеуметтік жұмысын және Ohel Elizer синагогасын бөлек ұйымдар мен қызмет бағыттары ретінде сипаттайды. Олардың қатысушылары ортақ болуы мүмкін еді.

Қысқаша

• 1897 жылғы санақ пен 1906 жылғы жоспар. Шағын қалалық қауым мен бөлек еврей зираты құжатталған.
• 1990-жылдардың ортасы. «Сион» қалыптасты; нақты жұмыс бастаған жыл жөнінде дереккөздер алшақтайды.
• 2000 жылы. Архивтік және музейлік материалдар қауым орталығы мен «Хэсэд Фаина» жұмысының басталуын осы жылға жатқызады.
• 2007 жылы. Қазіргі мәдени бірлестік тіркелді. Бұл бүкіл қауым өмірінің басталған күні емес.
• 2009 жылғы 30 маусым. Синагога ашылды.
• 2013 жылы. Қазіргі діни бірлестіктің тіркеу жазбасы осы жылмен даталанған.
• 2026 жылғы жағдай бойынша. Мәдени, қайырымдылық және діни құрылымдар әртүрлі анықтамалық және тізілім дереккөздерінде көрсетілген. Бұл барлық бағдарламалар, басшылар мен мекенжайлардың өзгеріссіз қалғанын растамайды.