Леви Ицхак Шнеерсонның Қазақстандағы айдаудағы өмірі

1940 жылғы 25 қаңтарда Леви Ицхак Шнеерсон Алма-Атаға келді. Одан кейін оны Қызылордаға, сол жерден шамамен төрт сағаттық жолдағы Чиилиге жіберді. Хана Шнеерсонның естелігі бойынша, күйеуі айдаудағы тағы бір адаммен бірге түннің бір уағында жеткен. Алғаш барған үй оларды түнетуге келіспеген. Басқа үйдің иелері ыстық су беріп, асүйдің еденіне көрпе төсепті. Таңертең Леви Ицхакқа қалуға рұқсат берілген, ал екінші адамды қалдырмаған. 1

Хана күйеуінің қайда екенін жеделхаттан білді. Ол дұға ету үшін талит пен тфилин жіберуді сұраған. Хана оларды азық-түлікпен бірге жөнелтті. Талит пен тфилин үш аптада, ал азық-түлік салынған сәлемдеме жеті аптада жеткен. Хана бұл оқиғаны 1948 жылы, болғанынан сегіз жыл өткен соң жазып алған. 1

Тұтқындалуы және айдалуы

Тұтқындалғанға дейін Шнеерсон Екатеринославта раввин болған. 1939 жылғы наурызда оны НКВД тұтқындап, қамауда ұстағаннан кейін Қазақстанға бес жылға жер аударуға үкім шығарды. Оның үлкен ұлы Менахем Мендл кейін жетінші Любавич ребесі және Хабад қозғалысының жетекшісі болды. Айдау кезінде әкесі мен ұлы бір-бірінен жырақта қалды. 2

Хана күйеуінің қасына келді. Оның естеліктерінде күнделікті тіршілік, мерекеге дайындық, қағаз бен сия іздеу туралы айтылады. 3 4

Бір бөлмедегі Песах

Хана айдаудағы екінші Песахты бір қонақтың оқиғасы арқылы баяндаған. Бұл еврейді Бессарабиядан жер аударып, отбасынан ажыратқан еді. Хана маца әкелген, ал тамақ пісіруге отын іздеуге тура келген. Бөлмеде не болып жатқанын сырттан көрмесін деп терезелерді пердемен жапқан. 3

Отбасы Песах оқиғасын оқып, талқылаған. Олар миньянсыз, яғни ортақ дұғаға қажет адам саны жиналмай-ақ дұға еткен. Дұға кітабы біреу ғана болған. Шнеерсон мереке күндері де НКВД-ға барып тіркелуге тиіс еді. 3

Қағаз бен сия

Шнеерсон діни түсіндірмелер жазуды жалғастырды. 1949 жылғы 2 ақпандағы жазбасында Хана оның ой бөлісетін адамы болмағанын, жазу құралдары табылғанда ойларын қағазға түсіргенін еске алады. 3

Хана шөптер мен тамырлар жинап, күйеуіне сия жасаған. Естелігінде әр жерде қалған қолжазбалардың сақталған-сақталмағанын білмегенін де жазған. Басылымдағы редактор ескертпесіне қарағанда, айдауда жазылған еңбектерінің көбі кейін АҚШ-қа жеткізіліп, «Likkutei Levi Yitzchak» және «Torat Levi Yitzchak» жинақтарында жарияланған. 3 4

Ұлынан келген хабар

Айдау мерзімі аяқталар тұста Ташкенттегі еврей қауымы арқылы ата-анасын іздеген үлкен ұлынан жеделхат келді. Ерлі-зайыптылар оған мекенжайларын жеткізуді сұрады. Бірнеше аптадан кейін ағылшын тілінде жауап келді. Оны оқу үшін Хана аудармашы іздеп, оған төрт шақырым жол жүріп барған. Кейін ұлынан азық-түлік салынған екі сәлемдеме келді. 5

Алма-Атадағы соңғы жаз

1944 жылы Алма-Атадағы таныстары көшуге рұқсат алуға көмектесті. Chabad.org сайтындағы өмірбаянға қарағанда, құжат рәсімдеу алты аптаға созылған; ерлі-зайыптылар Песахтан кейін көшкен. Шнеерсонның денсаулығы қатты нашарлаған еді, сол жылы ол Алма-Атада қайтыс болды. 2

1947 жылы Хана АҚШ-та естеліктерін жаза бастады. 2011 жылы Kehot баспасы бұрын жарияланбаған екінші томның табылғанын хабарлады. 4